We willen per product zien wat we de afgelopen jaren betaalden. Maar wat
in de boekhouding staat, is niet altijd wat op de factuur stond.
Bij een drankengroothandel met slijterij bouwden we een inkoophistorie: per product per leverancier wat er is geleverd en wat het kostte, over een paar jaar. Die gegevens staan op twee plekken. Op de facturen van de leverancier, die wij inlezen, en in de inkooporders in de boekhouding, die iemand bij de klant heeft ingevoerd.
Die twee verschillen. Niet veel, maar genoeg om een lijst onbetrouwbaar te laten voelen. Het staat live. De klant blijft anoniem en er staan hier geen bedragen, prijzen of marges.
De vraag die je niet moet stellen
De eerste reflex is: welke van de twee is de waarheid? Dat is de verkeerde vraag.
De facturen zeggen wat de leverancier heeft geleverd en gefactureerd. De inkooporders zeggen wat er in de administratie staat. Dat zijn twee verschillende feiten en ze mogen van elkaar afwijken. Een retour dat op een creditnota staat, is geleverd en toch teruggegaan. Een artikel dat per ongeluk op een ander artikel is geboekt, is wel echt binnengekomen.
Dus hebben we niet gekozen. Er zit een schakelaar boven de lijst: "volgens de facturen" of "volgens de inkooporders". Dezelfde opbouw, dezelfde periode, twee bronnen. De app kiest geen winnaar en zegt dat ook.
Een factuur aan een order koppelen
Om te kunnen vergelijken moet je eerst weten welke order bij welke factuur hoort. Daar is geen veld voor. Wat er wel is: in de referentie van de order typt iemand het factuurnummer, meestal als "debiteur / factuurnummer".
Dus knippen we die referentie op bij alles wat op een scheidingsteken lijkt, houden de stukken van minstens vijf tekens over, en maken daarvan een sleutel met de leverancier erbij. Leveranciers die in de boekhouding onder meer dan één naam staan, worden daarbij samengenomen.
Dat werkt beter dan verwacht. Bij de toets van eind oktober vonden we 1.716 van de 1.764 facturen terug als order.
En dan de regels
Een factuur gekoppeld hebben is niet genoeg. Je wil per regel weten welk artikel het was, want daar gaat de hele lijst over. Dat doen we in drie stappen, en elke stap pakt alleen wat de vorige liet liggen:
1. Op het nummer van de leverancier. Staan er twee nummers op een artikel, in de vorm "oud / nieuw", dan telt het artikel voor beide.
2. Op naam. Komen alle woorden van de naam op de factuur voor in de omschrijving van precies één overgebleven artikel, dan is dat de match.
3. Op één gemeenschappelijk woord plus exact hetzelfde aantal. Dezelfde hoeveelheid op dezelfde order is een sterk signaal.
In alle drie de stappen geldt: koppelt een nummer of een naam aan meer dan één artikel, dan koppelt hij niet. Een lege cel is beter dan een verkeerde.
Stap twee bestaat om één reden, en dat is de les die we hier het meest uit meenemen: de orderregel in de boekhouding draagt het huidige leveranciersnummer, want dat komt uit het artikelbestand van nu. Een factuur van drie jaar terug draagt het nummer van toen. Leveranciers hernummeren hun assortiment vaker dan je denkt, en dan koppelt het nummer niet terwijl het hetzelfde product is.
Wat de toets opleverde
Van de 200 meest ingekochte producten kwamen er 137 exact uit op wat er in de boekhouding staat, 41 zaten binnen 1 procent, 21 binnen 5 procent en één op 6 procent. Vanuit de andere kant gerekend, dus van de 200 grootste producten volgens de orders, zat 104 binnen 1 procent en 182 binnen 5 procent van de facturen.
Dat is geen perfecte score en dat is ook niet het doel. Het doel was weten hoe groot het verschil is, zodat je een cijfer op het scherm kunt vertrouwen. Daarom staat de toets per product in de lijst: "klopt met Exact" als het binnen een procent zit, en anders hoeveel procent het afwijkt. Onder de lijst staat hetzelfde voor de top 200, 500 en 1.000.
Waar de verschillen vandaan komen
Vier oorzaken verklaren bijna alles:
Retouren op een creditnota. Die komen zelden als order in de boekhouding, dus de order laat een levering zien die later gedeeltelijk terug is gegaan.
Een factuur die geen factuur is. Een scan zonder regels, of een vergoedingsoverzicht. Er is een order, er is geen leesbare factuurregel.
Een ander artikel geboekt. Twee varianten van hetzelfde product die in het assortiment naast elkaar staan. Dit is de meest voorkomende, en het is niemands fout: bij het invoeren lijken ze op elkaar.
Korting op een eigen regel. Op de factuur zit de korting in de prijs, in de order staat hij als losse regel. Dan klopt het aantal wel en de prijs per stuk niet.
Wat we er technisch uit haalden
Twee dingen die we voortaan altijd zo doen.
Haal de orderkant schoon op. Een inkooporder bevat regels die geen product zijn: transport, statiegeld, een afvalfonds, een toeslag, een heffing, een kortingsartikel, een afrondingsregel. Die moeten eruit voordat je iets vergelijkt, anders staan er producten in je top honderd die niemand ooit heeft ingekocht.
Laat beide bronnen over dezelfde periode gaan. Dit lijkt klein en is het niet. Onze facturen beginnen per leverancier op een andere datum, namelijk de oudste die we hebben ingelezen. Pak je aan de orderkant alles, dan vergelijk je drie jaar orders met anderhalf jaar facturen en lijkt de boekhouding structureel hoger. We beginnen daarom per leverancier op zijn oudste factuur in de app.
Verder is de orderkant prettig eenvoudig: een orderregel staat al in de eenheid van de boekhouding, dus daar hoef je niet meer met dozen en flessen te rekenen. Het ophalen van drie jaar orders met hun regels kostte ruim 700 aanroepen, allemaal leesaanroepen, en dat bewaren we lokaal.
Veelgemaakte fouten
Kiezen welke bron waar is. Zet ze naast elkaar en zeg wat elk van de twee betekent. De gebruiker weet beter dan jij welke hij voor welke vraag nodig heeft.
Koppelen op het huidige leveranciersnummer alleen. Oude facturen dragen oude nummers. Je hebt een tweede en een derde stap nodig.
Een onzekere match toch maken. Twee kandidaten betekent geen match. Een leeg vakje kost je een vraag, een verkeerde koppeling kost je het vertrouwen in de hele lijst.
Kostenregels meenemen. Transport en statiegeld zijn geen product.
Twee bronnen over verschillende periodes vergelijken. Dan meet je je eigen importgeschiedenis in plaats van een verschil.
Geen toets op het scherm zetten. Een cijfer zonder "klopt dit met de boekhouding" is een cijfer dat niemand durft te gebruiken.
Wat een koppeling op Exact Online kan doen, staat op Exact Online koppelen. Hoe we die facturen inlezen, staat in facturen inlezen tot op de cent. Wil je zoiets voor je eigen inkoop, kijk dan op maatwerk.